HƯỚNG NGHIỆP 2025–2030: 5 NĂM TỚI, NGHỀ NÀO SẼ PHÁT TRIỂN VÀ HỌC SINH VIỆT NAM CẦN CHUẨN BỊ GÌ?

Có một câu hỏi mà nhiều phụ huynh thường đặt ra khi con chuẩn bị chọn ngành, chọn trường: “Học ngành gì để 5–10 năm nữa ra trường vẫn có việc làm tốt?”

Để trả lời câu hỏi này, mình nghĩ chúng ta cần nhìn vào hai bức tranh: xu hướng phát triển của thị trường lao động thế giới và định hướng phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam.

Tháng 1/2025, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) công bố báo cáo Future of Jobs Report 2025, dựa trên khảo sát hơn 1.000 doanh nghiệp, đại diện cho hơn 14 triệu người lao động tại 55 nền kinh tế.

Theo báo cáo, đến năm 2030:

  • 170 triệu việc làm mới dự kiến được tạo ra trên toàn cầu.
  • 92 triệu việc làm hiện tại có thể bị thay thế.
  • 78 triệu việc làm là mức tăng ròng dự kiến.
  • 39% kỹ năng hiện có của người lao động được dự báo sẽ thay đổi hoặc trở nên lỗi thời.
  • 59 trên 100 người lao động sẽ cần được đào tạo nâng cao hoặc đào tạo lại kỹ năng.

Điều đó có nghĩa là thế giới không đơn giản đang thiếu việc làm. Thế giới đang thay đổi cách con người làm việc, những năng lực được trả công và cách các nghề nghiệp tạo ra giá trị.

1. Năm xu hướng lớn đang định hình thị trường lao động

Thứ nhất: Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa.

AI đang đi vào tài chính, giáo dục, y tế, sản xuất, thương mại và quản trị doanh nghiệp. Những nghề có triển vọng tăng trưởng nhanh gồm chuyên gia dữ liệu lớn, kỹ sư AI, học máy, phát triển phần mềm, an ninh mạng và kỹ sư công nghệ tài chính.

Thứ hai: Chuyển đổi xanh và chuyển dịch năng lượng.

Nhu cầu phát triển năng lượng tái tạo, phương tiện điện, sử dụng tài nguyên hiệu quả và giảm phát thải đang thúc đẩy các nghề kỹ sư năng lượng tái tạo, kỹ sư môi trường, chuyên gia xe điện và công nghệ lưu trữ năng lượng.

Thứ ba: Biến động dân số và nhu cầu chăm sóc con người.

Khi dân số già hóa ở nhiều quốc gia, nhu cầu đối với điều dưỡng, chăm sóc sức khỏe, công tác xã hội và tư vấn ngày càng tăng. Giáo dục cũng là lĩnh vực được WEF dự báo tạo thêm nhiều việc làm.

Thứ tư: Thay đổi chuỗi cung ứng và cấu trúc kinh tế toàn cầu.

Những biến động thương mại, địa chính trị và yêu cầu bảo đảm an toàn chuỗi cung ứng thúc đẩy nhu cầu về quản lý vận hành, logistics, an ninh và quản trị rủi ro.

Thứ năm: Tự động hóa những công việc mang tính lặp lại.

Các vị trí nhập liệu, thu ngân, giao dịch viên ngân hàng và một số công việc hành chính được dự báo suy giảm. Điều này không có nghĩa những ngành nghề ấy biến mất hoàn toàn, mà công việc bên trong chúng đang thay đổi.

Một điều đáng chú ý: WEF không chỉ dự báo công nghệ tăng trưởng. Xét theo số lượng việc làm tăng thêm, nông nghiệp, vận tải giao hàng, xây dựng, chế biến thực phẩm, chăm sóc sức khỏe và giáo dục vẫn đóng vai trò rất lớn.

2. Vậy Việt Nam đang đi theo hướng nào?

Nếu chỉ nhìn xu hướng toàn cầu rồi khuyên tất cả học sinh học AI, lập trình hoặc công nghệ thông tin thì chúng ta có thể đang hướng nghiệp một cách phiến diện.

Việt Nam có những mục tiêu phát triển riêng đến năm 2030, trong đó khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghiệp hiện đại, hạ tầng và tăng trưởng xanh là những định hướng quan trọng.

  • Kinh tế số: Việt Nam đặt mục tiêu kinh tế số đóng góp khoảng 30% GDP vào năm 2030, đồng thời hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số.
  • Công nghiệp bán dẫn: Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế, 1 nhà máy chế tạo chip quy mô nhỏ, 10 nhà máy đóng gói và kiểm thử, cùng đội ngũ hơn 50.000 kỹ sư, cử nhân.
  • Công nghiệp công nghệ số: Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số giai đoạn 2026–2030 đặt mục tiêu doanh thu ngành đạt ít nhất 300 tỷ USD/năm vào năm 2030, với hơn 3 triệu nhân lực trong ngành.
  • Tăng trưởng xanh: Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm ít nhất 15% cường độ phát thải khí nhà kính trên một đơn vị GDP, so với năm 2014.

Đây là những mục tiêu phát triển, không phải số lượng vị trí tuyển dụng đã được bảo đảm. Nhưng chúng cho thấy các lĩnh vực mà đất nước dự kiến tập trung nguồn lực trong những năm tới.

3. Những nhóm ngành học sinh Việt Nam nên chủ động tìm hiểu

Từ sự giao thoa giữa xu hướng thế giới và định hướng phát triển của Việt Nam, mình cho rằng học sinh nên tìm hiểu sâu những nhóm lĩnh vực sau:

  • Nhóm công nghệ và kỹ thuật: AI, khoa học dữ liệu, an ninh mạng, phần mềm, bán dẫn, điện – điện tử, tự động hóa, robot và cơ điện tử.
  • Nhóm kinh tế và quản trị hiện đại: Công nghệ tài chính, phân tích kinh doanh, logistics, quản trị chuỗi cung ứng, thương mại điện tử, quản trị vận hành và quản trị rủi ro.
  • Nhóm năng lượng, môi trường và hạ tầng: Năng lượng tái tạo, kỹ thuật môi trường, công nghệ vật liệu, xây dựng, giao thông, quản lý tài nguyên và phát triển đô thị bền vững.
  • Nhóm sức khỏe và phát triển con người: Y khoa, điều dưỡng, phục hồi chức năng, chăm sóc người cao tuổi, tâm lý học, công tác xã hội và giáo dục.
  • Nhóm nông nghiệp và công nghệ thực phẩm: Nông nghiệp thông minh, công nghệ sinh học, công nghệ thực phẩm, quản lý chất lượng và chuỗi cung ứng nông sản.

Điều quan trọng là những nhóm ngành này không chỉ dành cho học sinh giỏi Toán hoặc công nghệ. Một nền kinh tế hiện đại vẫn cần những người có năng lực nghiên cứu, thiết kế, tổ chức, giao tiếp, chăm sóc, sáng tạo và dẫn dắt con người.

4. Học sinh cần chuẩn bị gì từ hôm nay?

Theo WEF, tư duy phân tích vẫn là kỹ năng cốt lõi được các nhà tuyển dụng đánh giá cao nhất, với khoảng 70% doanh nghiệp khảo sát coi đây là kỹ năng thiết yếu trong năm 2025.

Bên cạnh AI, dữ liệu và hiểu biết công nghệ, các kỹ năng như tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng, kiên cường, lãnh đạo, hợp tác và học tập suốt đời ngày càng quan trọng.

Vì vậy, mình nghĩ học sinh Việt Nam cần xây dựng một nền tảng gồm kiến thức học thuật vững chắc, ngoại ngữ, năng lực công nghệ, tư duy độc lập, kỹ năng xã hội và khả năng tự học.

Nhưng quan trọng không kém là hiểu chính mình: Con thích giải quyết loại vấn đề nào? Con có thế mạnh gì? Con muốn đóng góp giá trị gì cho xã hội? Và con sẵn sàng kiên trì học hỏi, phát triển trong lĩnh vực nào?

5. Một lời nhắn gửi đến cha mẹ

Đừng chọn nghề cho con chỉ vì một báo cáo dự báo nghề đó sẽ tăng trưởng nhanh. Cũng đừng vội loại bỏ một ngành học chỉ vì nghe nói AI sẽ thay thế con người.

Một ngành đang phát triển không có nghĩa tất cả người học ngành đó đều dễ tìm việc. Ngược lại, một ngành truyền thống không có nghĩa không còn cơ hội cho người có năng lực tốt.
Hướng nghiệp không phải là tìm ra một nghề chắc chắn thành công trong tương lai. Hướng nghiệp là giúp con hiểu bản thân, hiểu thế giới nghề nghiệp, trải nghiệm thực tế và từng bước đưa ra lựa chọn có cơ sở.

Mình tin rằng điều cha mẹ có thể trao cho con không phải là một tấm bản đồ với con đường duy nhất, mà là năng lực đọc bản đồ, nhận biết những thay đổi và tự lựa chọn hướng đi phù hợp.

Bởi đến năm 2030, điều quyết định tương lai của một người trẻ có lẽ không chỉ là con đã chọn nghề gì, mà còn là con đã trở thành người có những năng lực gì và có thể tạo ra giá trị gì cho cuộc sống.

Lily Liên Nguyễn

📚 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF)

Future of Jobs Report 2025 – Báo cáo về tương lai việc làm, xu hướng nghề nghiệp và kỹ năng đến năm 2030.

https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2025

2. WEF – Jobs Outlook 2025–2030

Phân tích những nghề có xu hướng tăng trưởng và suy giảm.

https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2025/2-jobs-outlook

3. Quyết định 1033/QĐ-TTg (2026)

Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026–2030.

https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2026/6/1033-ttg.signed.pdf

4. Quyết định 1018/QĐ-TTg (2024)

Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2050.

https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/chien-luoc-phat-trien-…iet-nam-den-nam-2030-va-tam-nhin-2050-119240923060838458.htm

5. Quyết định 840/QĐ-TTg (2026)

Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số giai đoạn 2026–2030.

https://chinhphu.vn/?classid=0&docid=218072&pageid=27160

6. Quyết định 1658/QĐ-TTg (2021)

Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050.

https://congbao.chinhphu.vn/tai-ve-van-ban-so-1658-qd-ttg-34550-37162?format=pdf

1 0 | A- A A+ |